پسته یکی از انواع مهم خشکبار در ایران و جهان می‌باشد. درخت پسته با نام انگلیسی Pistachio احتمالا از مرکز یا شرق آسیا منشا گرفته و داری گونه‌­های مختلفی است. انواع پسته تحت کشت و کار در ایران مربوط به گونه اهلی با نام علمی Pistacia vera هستند. درختان پسته دو پایه هستند به این معنا که گل‌های نر و ماده روی درختان متفاوت تولید می­‌شوند و روی یک درخت، هر دو گل نر و ماده وجود ندارد.

در اینجا سعی بر این است ویژگی­‌های ارقام معروف پسته در جهان با تمرکز بر دو کشور مهم تولید کننده یعنی ایران و آمریکا ذکر گردد و همچنین خلاصه­‌ای از ویژگی­‌های دیگر انواع پسته در دیگر کشورهای تولید کننده این محصول توضیح داده شود.

کشورهای مهم تولید کننده پسته

ایران، آمریکا، ترکیه، چین، سوریه، یونان، ایتالیا، افغانستان، تونس و اسپانیا، ۱۰ کشور اول تولید پسته در جهان هستند. با توجه به اینکه کشور آمریکا مصرف داخلی بالایی دارد، ایران به عنوان بزرگترین صادر کننده پسته محسوب می‌­شود. دیگر کشورهای تولید کننده پسته عبارتند از: ماداگاسکار، استرالیا، قرقیزستان، اردن، ازبکستان، پاکستان، ساحل عاج، مراکش و مکزیک.

انواع تقسیم‌بندی و انواع پسته در ایران

ایران دارای بیش از ۷۰ رقم و ژنوتیپ پسته ماده و تعداد زیادی ژنوتیپ نر است و جز مهمترین منابع ژرم پلاسم پسته در دنیا محسوب می‌شود. معروف‌ترین انواع پسته ایران عبارتند از: کله قوچی، اکبری، ممتاز، بادامی زرند، سفید پسته نوق، احمد آقایی، اوحدی، خنجری دامغان، شاه‌پسند دامغان و پسته قزوینی.

تقسیم بندی‌­های مختلفی برای انواع پسته ایران وجود دارد. در یک تقسیم­‌بندی کلی انواع پسته را به دو دسته فندقی و بادامی گروه‌بندی می‌کنند. به عنوان نمونه ارقام کله‌قوچی و اوحدی در گروه فندقی و ارقام اکبری، احمد آقایی، ممتاز و سفید پسته نوق در گروه بادامی طبقه بندی می­‌شوند.

در یک تقسیم‌بندی دیگر انواع پسته را از نظر زمان گل‌دهی به ۳ گروه زود گل، متوسط گل و دیر گل طبقه بندی می‌کنند. به عنوان نمونه ارقام سفید پسته نوقی و کله قوچی در گروه زودگل، ارقام اوحدی، احمدآقایی و بادامی زرند در گروه متوسط گل و ارقام قزوینی و اکبری در گروه دیر گل گروه‌­بندی می­‌شوند.

در تقسیم بندی سوم انواع پسته را از نظر زمان رسیدن محصول به ۵ گروه خیلی زودرس، زودرس، متوسط رس، دیررس و خیلی دیررس گروه­‌بندی می­‌کنند. به عنوان نمونه رقم قزوینی خیلی زودرس در گروه خیلی زودرس، ارقام اوحدی و قزوینی زودرس در گروه زودرس، ارقام کله قوچی، خنجری و شاه‌پسند دامغان و بادامی در گروه متوسط رس، ارقام احمدآقایی و اکبری در گروه دیررس و ارقام ابراهیمی و جندقی در گروه خیلی دیررس قرار می‌گیرند. ارقام خیلی زودرس تا ۳۱ مرداد ماه، ارقام زودرس ۱ تا ۱۰ شهریور، ارقام متوسط رس ۱۱ تا ۲۰ شهریور، ارقام دیررس ۲۱-۳۱ شهریور و ارقام خیلی دیررس ۱ تا ۱۰ مهرماه قابل برداشت هستند.

ویژگی‌­های معروف ترین ارقام پسته در ایران

اوحدی یا فندقی: شکل میوه کروی (فندقی)، درصد خندانی خیلی زیاد، رنگ رویی مغز ارغوانی و رنگ پوست استخوانی کرم می­‌باشد.

پسته: یک نوع آجیل سبز و روشن است که باعث میشود همه چیز شادتر به نظر برسد. در بعضی کشور ها به عنوان میوه ی خوشحال یا خندان شناخته میشود. در واقع وقتی پوسته ی سفت آن باز میشود، شکل خندان به خود میگیرد. ولی این میوه خواصی بیشتر از شکل خوبش دارد. پسته یک نیروگاه مواد مغذی است، و حتی یک قهرمان جهانی.نام انگلیسی پسته، در حقیقت از زبان فارسی گرفته شده است. همچنین به نام بادام سبز نیز شناخته میشود. پسته در واقع با فرهنگ ایرانی در هم آمیخته است و تقریبا در تمام جنبه های زندگی ایرانی حضور دارد.پسته در تمام داستان ها، ادبیات، باور ها، سنت ها و نیز مراسم هایی نظیر نوروز و شب یلدا نقش مهمی دارد. حتی در عروسی ها و مراسم های ترحیم نیز استفاده میشود.

این میوه میتواند در شرایط آب و هوایی بسیار سخت مانند زمستان های بسیار سرد و تابستان های خیلی گرم کشت شود. این دما در تابستان میتواند بین منفی 15 درجه تا 45 درجه سلسیوس متغیر باشد به همین دلیل است که مناطق بیابانی برای رشد آن مناسب است. در حال حاضر ایران در لیست تولید کنندگان پسته با کیفیت بالا در صدر قرار دارد با تولید 400 هزار تن پسته. تحقیقات نشان میدهد که بیشتر از شصت درصد پسته ها در تولید بستنی و گز استفاده میشود. پسته به صورت بو داده نیز مصرف میشود.این میوه ی خشک دارای خواص بسیاری برای سلامتی است که یکی از آن ها کاهش کلسترول خون در بدن است. پسته ها حاوی آنتی اکسیدان هستند که برای سلول های پوستی مناسب است. بیشترین ویتامینE در دانه هایی یافت میشود که چندین خاصیت دارند.

پسته فندقی

پسته فندقی از نظر شکل و ظاهر نسبت به بقیه انواع پسته کوچکتر میباشد و کمی از فندق بزرگتر و به دلیل اینکه پسته ریزی میباشد تعداد آن در یک کیلو بیشتر از سایر پسته ها میباشد در نتیجه برای آجیل اقتصادی تر میباشد و بیشترین حجم را برای صادرات به خود اختصاص داده است.بهترین نوع پسته فندقی را میتوان در زرند پیدا کرد.

پسته احمد آقایی

پسته احمد آقایی نسبت به فندقی کشیده تر و بزرگتر میباشد و دارای طعم بسیار عالی میباشد و از نظر طعم خوشمزه ترین نوع پسته میباشد و این نوع پسته فراوانترین نوع پسته به دلیل مرغوبیت پیوند آن میباشد و برای آجیل پر مصرف ترین نوع پسته میباشد و بهترین نوع پسته احمدآقایی را میتوان در منطقه نوق رفسنجان یافت.

پسته کله قوچی

همانطور که از اسم آن پیداست پسته کله قوچی پسته ای درشت و گرد میباشد و دارای طعم خاص خودش هم هست و چون اندازه آن بزرگ است توچین آن جلوه ی خاصی دارد و به آجیل شکل و ظاهر زیبایی میبخشد و بهترین نوع پسته کله قوچی در منطقه نوق رفسنجان پیدا میشود.

پسته اکبری

پسته اکبری پسته ای بسیار کشیده و بزرگ است و از نوع احمد آقایی کشیده تر میباشد و در بین انواع پسته ها دارای قیمت بیشتری میباشد دست چین آن برای آجیل پرطرفدار است.و پسته لوکس و مجلسی میباشد و بهترین نوع پسته اکبری در شهرستان انار و منطقه کشکوییه رفسنجان برداشت میشود.